Şah Damarı (Karotis) Darlığı - Tıkanıklığı

Şah Damarı (Karotis) Darlığı - Tıkanıklığı

Vücudumuzdaki tüm damarlarda olduğu gibi, damar sertliği damar duvarında dejenerasyon ve kireçlenme yaparak şah damarlarına da zarar vererek darlık veya tıkanıkların oluşmasına neden olabilmektedir.

Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Kazım Beşirli, “Karotis (şah damarı) beynimize kan taşıyan iki önemli atardamardır. Boynumuzun her iki yanında, sağ ve solda bulunur. Darlığının veya tıkanıklığının en sık görülen sebebi damar sertliğidir (ateroskleroz). Vücudumuzdaki tüm damarlarda olduğu gibi, damar sertliği damar duvarında dejenerasyon ve kireçlenme yaparak şah damarlarına da zarar vererek darlık veya tıkanıkların oluşmasına neden olabilmektedir.” diyerek, konu hakkında önemli bilgiler verdi.

Damar sertliği nedeni ile şah damarının duvarında yağ, kireç, kolesterol gibi maddeler birikir. Bunun sonucunda, damar duvarında kireç tabakası (aterosklerotik plak) oluşur. Bu da damarın iç çapının daralmasına veya damarın tümüyle tıkanmasına, böylece damar içinden geçen kan akımının azalmasına ya da buradan pıhtı veya plak parçası beyine atılmasına, yani emboliye neden olur.

Kireçlenme nedeniyle oluşan darlıklar, tedavi edilmediği takdirde, ilerleyerek tam tıkanıklık veya emboli ile sonuçlanarak, kalıcı inme/felç gelişimine neden olabilir. İnme/felç geçiren hastaların yaklaşık %30’unda sebep, şah damarındaki bu darlıklarıdır.

Şah damarı darlıkları, iki farklı şekilde inme/felç gelişimine sebep olabilirler:

• Şah damarı duvarındaki kireç tabakası kalınlaşarak damarın tam olarak tıkanmasına ve beyine giden kan akımının tamamen kesilmesine neden olarak felç yapabilirler.

• Şah damarındaki bu hasta yer üzerinde oluşup kopan pıhtılar ya da kopan küçük kireç parçaları (aterom plakları) daha ince damarlara, beyine atılarak (emboli) felç yapabilirler.

Şah Damarı Darlıkları ve Tıkanıklarının Belirtileri

Şah damarı darlıkları, damar çapı ciddi oranda daralana kadar genellikle belirti vermeyebilir. Ancak bu dönemde de boyunda dinlemek ile üfürüm duyulabilir. Şah damarındaki darlık, tıkanıklık ile sonuçlanınca veya plak üzerinden küçük pıhtıların ya da plak parçalarının kopup emboli yapması nedeniyle, hastada bazen geçici, bazen kalıcı felç, görme kaybı gibi bazı şikâyet ve belirtiler ortaya çıkmaya başlar.

-Geçici iskemik atak: 24 saatte az süren ve kalıcı olmayan belirti ve şikâyetlerdir. Bunlar genellikle karotis damarındaki kireç/plak tabakasından kopan küçük pıhtı veya kireç parçacıklarının, koparak küçük beyin damarlarını ani tıkaması sonucunda gelişir.

En sık görülen geçici iskemik atak şikâyet ve belirtileri şunlardır:

• Kolda, bacakta veya yüzde uyuşma

• Kolda, bacakta veya vücudun tüm yarısında kuvvet kaybı

• Yüz yarısında felç, dudak kayması

• Bulanık görme veya görme kaybı

• Konuşma güçlüğü veya konuşamama

• Konuşmanın peltekleşmesi

• Sözcükleri bulup söyleyememe

• Konuşulanları anlayamama

• Şiddetli baş dönmesi / denge kaybı

• Bilinç kaybı

Bu gelip geçici ataklar aslında “uyarıcı küçük inmeler” dir. Hastayı, yaklaşmakta olan bir kalıcı ve ciddi inme/felç riski yönünden uyaran “öncü” ataklardır. Uygun şekilde tedavi edilmezse, hastada kalıcı inme/felç gelişebilir.

-Felç/İnme: Şah damarı darlıkları, ani ve kalıcı bir inme öncesinde bazen şikâyet oluşturmayabilirler. İlk belirti aniden ortaya çıkan felç olabilir. Bu nedenle, 60 yaş üstü ve çok fazla risk faktörü olan kişilerde, doktoru uygun görürse, şah damarı daralması yönünden check-up yapılması uygundur.

Şah damarı darlıklarının teşhisi için yapılabilecek testler:

• Doppler ultrasonografi (İlk yapılacak tetkiktir.)

• MR anjiografi

• BT anjiografi

• Standart anjiografi (DSA): Ancak bazı özel durumlarda yapılması gerekebilir.

Şah Damarı Darlıklarında Tedavi

Tedavinin amacı hastayı gelecek muhtemel bir felçten korumaktır. Aterosklerozun (damar sertliğinin) henüz radikal bir tedavisi yoktur. Bu neden ile gerek tıbbi gerekse cerrahi tedavinin temel amacı; hastanın gelecekte bir felç geçirme riskini minimize etmek, en aza indirgemektir.

-Damardaki darlığın %70’in altında olduğu hastalarda risk faktörlerinin kontrolü ve ilaç tedavisi yeterli olabilir. Tıbbi tedavi olarak yapılacaklar:

• Yaşam şeklinin değiştirilmesi: Aktif hayat ve uygun beslenme.

• Sigaranın bırakılması.

• Kan basıncı, kan şekeri ve kolesterol düzeylerinin kontrol altına alınması, varsa hipertansiyon ve/veya şeker hastalığının tedavisi.

• Alkol kullanan hastalarda alınan miktarın kısıtlanması.

• Pıhtı önleyici ilaçlar (Aspirin, Klopidogrel vs.)

-Damardaki darlık %70 ve üzerinde ise: Sadece tıbbi tedavi ile iktifa etmek felç riskinden korunmada yetersiz kalır. İlave olarak girişimsel bir tedavi de ( cerrahi veya stent) yapılması gerekmektedir. Çünkü yapılan araştırmalar göstermiştir ki: Şahdamarlarında %70 ve üstü darlık gelişmiş hastalarda ilaç tedavisine ilave bir girişim yapılmasının, inme/felç geçirme olasılığını önemli oranda azaltmaktadır. İnme önleyici bu girişimler, cerrahi ameliyat (karotis endarterektomi) veya stentleme’dir.

Karotis Endarterektomi Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Genel anestezi veya lokal anestezi altında yapılır. Boyunun ilgili tarafına yaklaşık 5 cm’lik bir kesi ile şah damarının hasta bölgesi açılır ve damar içinde darlık oluşturan yağ ve kireç tabakası kazınarak çıkartılır. Bu bölge yama ile genişletilir. Sıklıkla beyinin kan dolaşımı kullanılan bir şant yardımı ile sağlanır. Hastalar müşahade amaçlı olarak tercihen bir gece yoğun bakımda tutulur. Ertesi gün hemen yürütülmeye başlanır. Üç gün sonra da taburcu edilirler.

Karotis stentleme işleminin, daha önce boyundan ameliyat olmuş ya da radyoterapi yapılmış veya boyun bölgesinde enfeksiyon vs. olan, cerrahi riskin yüksek olduğu hastalarda yapılması önerilmemektedir.

‘Açılan şah damarı içinden pıhtı çıkması’

 

‘Açılmış olan şah damarı içindeki dejenere aterom plağı’