Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun tekrarlayan biçimde durması veya belirgin azalmasıdır. Bu kesintiler uykuyu bölebilir ve kandaki oksijen düzeyini düşürebilir. Kişi gece yaşananları fark etmeyebilir; bazen ilk ipucu, yanında uyuyan birinin nefes duraklamalarını görmesidir. Horlama sık görülür ancak tek başına uyku apnesi tanısı koydurmaz.

Belirtiler ve uyku apnesinin türleri

Yüksek sesle horlama, uykuda nefesin kesilip yeniden başlaması, boğulur gibi uyanma, sabah dinlenememiş hissetme ve gündüz uyuklama değerlendirme gerektiren belirtilerdir. Sabah baş ağrısı, ağız kuruluğu, dikkat güçlüğü veya gece sık idrara kalkma da eşlik edebilir. Her hastada belirgin horlama ya da gündüz uykululuğu bulunmayabilir.

Obstrüktif (tıkayıcı) uyku apnesinde uyku sırasında üst hava yolu daralır veya kapanır. Fazla kilo, üst hava yolunun yapısı ve yaşın ilerlemesi gibi etkenler riski artırabilir; normal kilolu kişilerde de görülebilir. Santral (merkezi) uyku apnesinde ise sorun, solunumun beyin tarafından düzenlenmesindedir. Kalp yetersizliği gibi hastalıklarla veya bazı ilaçlarla ilişkili olabilir. İki türün değerlendirmesi ve tedavisi aynı değildir.

Uyku apnesi yüksek tansiyon ve kalp-damar sorunlarıyla ilişkili olabilir. Günlük yaşam açısından önemli bir risk de dikkatin azalmasıdır. Direksiyon başında uyukluyorsanız araç kullanmayın; güvenli bir ulaşım seçeneği kullanarak gecikmeden tıbbi değerlendirme alın.

Uyku apnesi için hangi bölüme başvurulur?

Uyku hastalıkları konusunda çalışan göğüs hastalıkları veya nöroloji hekimleri değerlendirme yapabilir. Burun ve boğaz yapısı, bademcikler veya üst hava yolundaki bir darlık açısından kulak burun boğaz değerlendirmesi de gerekebilir. Başvuru yolu, şikâyetinize ve kurumun hizmet düzenine göre değişir. Aile hekiminiz uygun birime yönlendirme konusunda yardımcı olabilir.

Görüşmeye giderken uyku saatlerinizi, gündüz uyuklama durumunuzu, kullandığınız ilaçları ve yakınlarınızın fark ettiği nefes duraklamalarını not etmek yararlıdır. Çocukta sürekli horlama veya uykuda nefes durması varsa çocuk hekimi değerlendirmesi gerekir; erişkinlerin test ve tedavi yaklaşımı çocuğa doğrudan uygulanmaz.

Uyku testi nasıl tanı koyar?

Öykü ve muayene sonrasında hekim uygun uyku testini seçer. Polisomnografi, uyku sırasında solunum, oksijen düzeyi, kalp ritmi ve uyku evreleri gibi verileri birlikte kaydeder. Eşlik eden önemli hastalığı olmayan, uygun seçilmiş erişkinlerde hekim tarafından planlanan evde uyku apnesi testi de kullanılabilir. Ev testi her hasta için uygun değildir; sonuç negatif veya yetersiz olduğu halde şüphe sürüyorsa laboratuvar incelemesi gerekebilir.

Rapordaki apne-hipopne indeksi (AHİ), uyku saati başına solunum durması veya azalması olaylarının sayısını gösterir. Hekim bu değeri oksijen düşüşleri, belirtiler ve diğer hastalıklarla birlikte yorumlar. İnternet anketleri ya da bir akıllı saatin bildirdiği değerler tek başına tanı yerine geçmez.

Tedavi seçenekleri nasıl belirlenir?

Tedavi, apnenin türüne, şiddetine, gündüz yakınmalarına ve eşlik eden hastalıklara göre planlanır. Fazla kilosu olan kişilerde kilo yönetimi, düzenli uyku ve alkolün sınırlandırılması tedaviyi destekler. Sırtüstü yatışla kötüleşen tıkayıcı apnede uygun hastalara pozisyon tedavisi önerilebilir. Bu önlemler, gerekli görülen cihaz tedavisinin yerine kendiliğinden konulmamalıdır.

CPAP, maske aracılığıyla verdiği basınçlı havayla üst hava yolunun açık kalmasına yardımcı olur. Tıkayıcı uyku apnesinde sık kullanılan bir tedavidir. Yalnız ağır hastalıkta değil, gündüz işlevlerini veya yaşam kalitesini etkileyen bazı hafif olgularda da değerlendirilebilir. Cihaz türü ve basınç ayarları kişiye göre belirlenir.

Seçilmiş hastalarda diş hekimi tarafından kişiye özel hazırlanan, alt çeneyi öne alan ağız içi apareyler düşünülebilir. Cerrahi ise hava yolu yapısı, tıkanıklığın yeri ve diğer tedavilere yanıt değerlendirilerek gündeme gelir. Her horlama ameliyat gerektirmez; ameliyat sonrası apnenin tamamen düzeleceği garanti edilemez. Santral apnede altta yatan nedenin ele alınması ve uygun solunum desteğinin uzman tarafından seçilmesi gerekir.

Tedavi başladıktan sonra takip

CPAP kullanan kişinin maske uyumu, cihaz kullanım süresi ve devam eden belirtileri takip edilir. Maske kaçağı, burun kuruluğu veya cihazı tolere edememe durumunda tedavi ekibiyle görüşülmelidir. Yakınmalar azaldı diye cihazı kendi kararınızla bırakmayın veya ayarlarını değiştirmeyin. Belirgin kilo değişimi ya da süren uykululuk yeniden değerlendirme gerektirebilir. Ameliyat veya sedasyon öncesinde uyku apnesi tanınızı ve kullandığınız cihazı sağlık ekibine bildirin.