Parkinson Nedir?

Parkinson hastalığı, beyinde dopamin üretimini sağlayan hücrelerin zamanla azalması sonucu ortaya çıkan bir hareket bozukluğudur. Ellerde titreme, yavaş hareket, kas sertliği ve denge kaybı gibi bulgularla kendini gösterebilir. Parkinson ilerleyici bir süreç olabilir; ancak belirtiler her bireyde aynı hızda gelişmeyebilir.

Parkinson Neden Olur?

Parkinson hastalığının nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak çeşitli faktörler bu sürece katkı sağlayabilir:

• Yaşlanmaya bağlı sinir hücresi kaybı
• Genetik yatkınlık
• Çevresel toksinlere maruz kalma
• Oksidatif stres ve hücresel hasar

Parkinson neden olur sorusunun yanıtı halen araştırılmakta olup, bireysel risk faktörleri farklılık gösterebilir.

Parkinson Belirtileri Nelerdir?

Parkinson hastalığı belirtileri yavaş başlayabilir ve zamanla artış gösterebilir. En sık karşılaşılan parkinson belirtileri şunlardır:

• İstirahat titremesi: Genellikle elde başlar
• Bradikinezi (hareket yavaşlığı)
• Kas sertliği ve postür bozuklukları
• Denge kaybı, düşme eğilimi
• Yavaşlamış mimik hareketleri
• Konuşma ve yutma güçlüğü

Parkinson hastalığının ilk belirtileri, sıklıkla tek taraflı titreme veya yürüme bozukluklarıyla kendini gösterebilir.

Parkinson Kimlerde Daha Sık Görülür?

Parkinson hastalığı genellikle 60 yaş üzeri bireylerde görülse de, her yaş grubunda ortaya çıkabilir. Risk grubuna girenler:

• 60 yaş ve üzeri bireyler
• Genetik yatkınlığı bulunanlar
• Tarım ilacı veya ağır metal maruziyeti olanlar
• Kronik stres ve uyku bozukluğu yaşayanlar

İstanbul’un yoğun semtlerinde yaşayan bireyler, çevresel risk faktörleri açısından daha dikkatli olmalıdır.

Parkinson Hastalığı Evreleri

Parkinson ilerleyici bir hastalık olarak genellikle 5 evreyle tanımlanır:

1. Evre 1: Belirtiler hafif ve tek taraflıdır
2. Evre 2: Her iki tarafta bulgular oluşmaya başlar
3. Evre 3: Denge kaybı ve postür bozukluğu gelişebilir
4. Evre 4: Günlük yaşamda belirgin zorluklar yaşanabilir
5. Evre 5: Yatak başı bakım ihtiyacı gelişebilir

Evreler bireysel hızda ilerleyebilir. Her hastada bu sırayla gelişeceği kesin değildir.

Parkinson Tanısı Nasıl Konur?

Parkinson tanısı, klinik değerlendirme ve nörolojik muayene ile konur. Bazen tanıyı desteklemek amacıyla aşağıdaki yöntemlere başvurulabilir:

• Fizik muayene ve gözlem
• MRI veya BT gibi görüntüleme yöntemleri
• Dopamin taşıyıcı PET/SPECT taramaları (gerektiğinde)

Tanı süreci, diğer hareket bozukluklarından ayırt edilerek gerçekleştirilir.

Parkinson Tedavi Yaklaşımları

Parkinson hastalığının kesin tedavisi bulunmamaktadır; ancak belirtileri hafifletmeye yönelik çeşitli yöntemler kullanılabilir.

İlaç Tedavisi

Parkinson tedavisinde öncelik ilaçtır. İlaç tedavisi ile beyindeki dopamin maddesinin üretim açığı kapatılıyor. İlaçlar mevcut şikayetlerin azalmasını sağlasa da hastalığın ilerlemesini önleyemiyor. Dolasıyla günümüzde Parkinson ’un kesin tedavisi bulunmuyor. Tedavide hastanın yaşı, hastalığın belirtileri ve evresine bağlı olarak tedavi yöntemi belirleniyor.

İlaç tedavisi ile şikayetlerin ortadan kalkması sağlanıyor ve hastalığın ilerlemesi yavaşlatılıyor. Ancak hastalık düzelmiyorsa ya da ilaç kullanımı ile ilişkili yan etkiler ortaya çıkmışsa; cerrahi tedavilere de başvurulabiliyor.

Cerrahi tedavide;

beyin pili (derin beyin stimulasyonu) ve beyne lezyon cerrahisi (ablatif yöntemler) olmak üzere iki seçenek bulunuyor. Beyin pili yöntemi ile parkinson’un etkinleri önemli ölçüde azaltılıyor ve kişinin hem günlük hayatını hem de konforunu kısıtlayan eylemlerde düzelme görülüyor.

Beyin Pili (Derin Beyin Stimülasyonu) Nedir?

Beyin pili, tıp literatüründe derin beyin stimülasyonu (DBS) olarak adlandırılan ve bazı Parkinson hastalarında tercih edilebilen cerrahi bir tedavi yöntemidir. Genellikle ilaç tedavisiyle yeterli yanıt alınamayan ya da istemsiz hareketleri baskılamakta zorluk yaşanan durumlarda gündeme gelebilir.

Bu yöntemde, beynin belirli bölgelerine – genellikle subthalamik nukleus (STN) veya globus pallidus internus (GPi) – yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla düşük voltajlı elektriksel uyarılar verilir. Bu uyarılar, hareket kontrolünden sorumlu beyin devrelerini düzenlemeyi amaçlar. Elektrotlara bağlı olan pil benzeri bir cihaz, genellikle göğüs bölgesine cilt altına yerleştirilir ve dışarıdan programlanabilir.

DBS sonrası bazı hastalarda;

• Titreme (tremor)
• Katılık (rijidite)
• Yavaş hareket (bradikinezi)

gibi semptomlarda azalma gözlemlenebilir. Ancak uygulamanın etkileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve tüm Parkinson hastaları için uygun olmayabilir. Cerrahi karar, nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanlarının multidisipliner değerlendirmesi sonucunda verilir.

Tedavi, tamamen iyileştirici değildir ancak bazı semptomların kontrolünde destekleyici rol oynayabilir. Takip süreci uzun vadeli ve kişiye özel olmalıdır.

Parkinson Egzersizleri ve Yaşam Tarzı Önerileri

Parkinson hastaları için egzersizler, motor becerileri korumada ve dengeyi güçlendirmede önemli rol oynar:

• Yürüme ve germe egzersizleri
• Denge çalışmaları ve hafif yoga
• Fizyoterapist eşliğinde bireysel programlar

Yaşam tarzı önerileri:

• Düzenli uyku,
• Omega-3 destekli beslenme,
• Stres yönetimi,
• Sosyalleşme Parkinson ile yaşama uyumu destekleyebilir.

Parkinson Rehabilitasyon Süreci

Parkinson sonrası rehabilitasyon, hem fiziksel hem psikolojik destek içerir. Bu süreçte amaç:

• Bağımsız hareket kabiliyetini korumak
• Günlük aktivitelerde destek sunmak
• Bireyin yaşam kalitesini yükseltmektir

Rehabilitasyon programları, uzman ekipler tarafından kişiye özel planlanmalıdır.

Parkinson’dan Korunmak Mümkün mü?

Kesin korunma yöntemi bulunmasa da, bazı önlemler riski azaltmaya yardımcı olabilir:

• Fiziksel olarak aktif kalmak
• Sağlıklı beslenmek ve antioksidan tüketmek
• Tarım ilaçlarından uzak durmak
• Uyku düzenine özen göstermek

Parkinson Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Takipsiz kalan parkinson hastalığında:

• Hareket kabiliyetinde ciddi kısıtlılıklar
• Sosyal izolasyon ve psikolojik etkilenme
• Yutma güçlüğü ve beslenme sorunları
• Yatak başı bağımlılığı gelişebilir

Bu nedenle belirtiler uzadığında uzman görüşü alınması önemlidir.

Sık Sorulan Sorular