Diz kireçlenmesinde ağrı ve hareket kısıtlılığı, kişiye uygun ameliyatsız tedavilerle azaltılabilir. Ancak “kapalı ameliyat” olarak bilinen artroskopi cerrahi bir işlemdir. Kireçlenme tanısı, tek başına artroskopi veya diz protezi yapılması gerektiği anlamına gelmez; karar yakınmaların nedenine ve günlük yaşama etkisine göre verilir.

Diz kireçlenmesi nedir?

Diz osteoartriti, eklem kıkırdağı ve çevresindeki yapılarda zamanla değişikliklerin geliştiği bir eklem hastalığıdır. Yürürken veya merdiven çıkarken ağrı, hareket sonrası şişlik ve dinlenmenin ardından tutukluk görülebilir. Yaş, fazla kilo ve geçirilmiş diz yaralanmaları riski etkileyebilir. Her diz ağrısı kireçlenme değildir; menisküs veya bağ yaralanmaları, iltihaplı eklem hastalıkları ve enfeksiyon gibi başka nedenler de değerlendirilmelidir.

Değerlendirmede yakınmaların süresi, geçirilmiş yaralanmalar, hareket kapasitesi ve muayene bulguları önemlidir. Hekim gerekli gördüğünde röntgen veya başka incelemeler ister. Görüntüdeki değişiklikler, kişinin ağrısı ve işlev kaybıyla birlikte yorumlanır.

Ameliyatsız tedavide hangi seçenekler vardır?

Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, hareketi ve günlük işlevleri desteklemektir. Temel seçenekler şunlardır:

• Kişiye uygun egzersiz: Diz çevresi kaslarını güçlendiren ve genel kondisyonu destekleyen düzenli hareketler planlanır. Gerektiğinde fizyoterapist eşliğinde başlanır; program kişinin kapasitesine göre uyarlanır.
• Kilo yönetimi: Fazla kilosu olan kişilerde sürdürülebilir kilo kaybı diz üzerindeki yükü azaltmaya ve yakınmaları hafifletmeye yardımcı olabilir.
• Günlük yaşamın düzenlenmesi: Ağrıyı artıran yüklenmelerin ayarlanması ve gerektiğinde uygun yürüme desteği kullanılması değerlendirilir.
• İlaçlar: Uygun hastalarda bölgesel uygulanan veya ağızdan alınan ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar kullanılabilir. Seçim; mide, böbrek ve kalp hastalıkları ile kullanılan diğer ilaçlar dikkate alınarak yapılır.

Bazı hastalarda eklem içi kortikosteroid enjeksiyonu kısa süreli rahatlama için düşünülebilir. Enjeksiyonlar egzersizin yerini tutmaz, kıkırdağı yeniden oluşturma veya hastalığı ortadan kaldırma garantisi vermez. Enfeksiyon gibi riskler ve tekrarlayan uygulamaların uygunluğu hekimle değerlendirilmelidir.

Artroskopi kireçlenmede ne zaman değerlendirilir?

Artroskopide küçük kesilerden ekleme kamera ve cerrahi aletlerle girilir. Kesilerin küçük olması işlemi ameliyatsız veya risksiz yapmaz. Enfeksiyon, pıhtı, eklem içine kanama ve tutukluk gibi komplikasyonlar oluşabilir.

Yalnız kireçlenmeyi tedavi etmek amacıyla yapılan artroskopik eklem yıkama veya temizleme işlemleri rutin olarak önerilmez. Bu işlemler kireçlenmeyi gideren ya da protez gereksinimini kesin olarak önleyen yöntemler değildir.

Dizde gerçek kilitlenmeye yol açan serbest cisim veya belirli menisküs yaralanmaları gibi ayrı bir sorun varsa, artroskopinin yeri ortopedi değerlendirmesinde ele alınabilir. Özellikle kireçlenmeyle birlikte görülen dejeneratif menisküs yırtığı, tek başına ameliyat gerekçesi değildir; yakınmalar, muayene ve ameliyatsız tedaviye yanıt birlikte değerlendirilir.

Diz protezi hangi durumda gündeme gelir?

Ağrı ve hareket kaybı günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyor ve uygun ameliyatsız yaklaşımlar yeterli olmuyorsa cerrahi seçenekler görüşülebilir. Protez kararı yalnız yaşa veya röntgene göre verilmez. Beklenen yarar, kişisel riskler ve rehabilitasyon gereksinimi birlikte konuşulur; her hastaya önce artroskopi yapılması gerekmez.

Hangi belirtilerde gecikmeden değerlendirme gerekir?

Dizde ani ve belirgin şişlik, kızarıklık veya ısı artışıyla birlikte ateş; üzerine basamama; yaralanma sonrası şekil bozukluğu ya da dizin kilitlenip açılamaması acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtileri olağan kireçlenme yakınması kabul ederek beklemeyin.